ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ ကာလရှည် ပီလောပီနံအခြေပြု ထိန်းသိမ်းရေးစိုက်ပျိုးရေးစနစ်များ၏ မြေဆီလွှာမှ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လွှတ်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုများ

ပီလောပီနံ (Manihot esculenta Crantz) ကို အရေးကြီးသော အစားအစာနှင့် စွမ်းအင်သီးနှံတစ်မျိုးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ၎င်း၏ စိုက်ပျိုးမှုမှ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ (GHG) ထုတ်လွှတ်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားမှုမှာ နည်းပါးနေဆဲဖြစ်သည်။ ဤသုတေသနကို ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ အပူပိုင်းဒေသ အနီရောင် Oxisol မြေတွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ရေရှည် ပီလောပီနံအခြေပြု စိုက်ပျိုးရေးစနစ်များ၏ မြေဆီလွှာမှ မီသိန်း (CH4) နှင့် နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက် (N2O) ထုတ်လွှတ်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုများကို static chamber နည်းလမ်းဖြင့် 2022–2024 အတွင်း နှစ်နှစ်ကြာ တိုင်းတာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြေဆီလွှာအော်ဂဲနစ်ကာဗွန် (SOC) သိုလှောင်မှုပြောင်းလဲမှုကိုလည်း ထည့်သွင်းတွက်ချက်ကာ စနစ်များ၏ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ချိန်ခွင်လျှာ (CO2-eq) ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

2009 ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော စမ်းသပ်မှုများတွင် (1) ရိုးရာမြေယာထွန်ယက်မှုဖြင့် ပီလောပီနံတစ်မျိုးတည်းစိုက်ပျိုးမှု (CTM-Cs), (2) မြေမထွန်ယက်ဘဲ ဇီဝအစုအဝေးကို ထိန်းသိမ်းထားသော ပီလောပီနံတစ်မျိုးတည်းစိုက်ပျိုးမှု (NTM-Cs), နှင့် (3) မြေမထွန်ယက်ဘဲ cover crop များနှင့်အတူ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ပီလောပီနံ-ပြောင်း အလှည့်ကျစိုက်ပျိုးမှု (NTR) တို့ ပါဝင်ပြီး၊ ပီလောပီနံ (Cs) နှင့် ပြောင်း (Mz) ကို NTR1 နှင့် NTR2 ဟူသော သီးခြားကွက်များတွင် စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။

CH4-C ထုတ်လွှတ်မှုသည် –123 မှ +141 µg CH4-C m–2 hr–1 အတွင်း ရှိခဲ့ပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်နှင့် ရာသီပေါ်မူတည်ကာ စုစုပေါင်းထုတ်လွှတ်မှုမှာ အလွန်နည်းပါးခဲ့သည် (–1.76 မှ +0.94 kg CH4-C ha–1 yr–1)။ ပီလောပီနံစနစ်များတွင် N2O-N ထုတ်လွှတ်မှုသည် ဓာတ်မြေဩဇာထည့်သွင်းပြီးနောက် အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည် (+141 µg N2O-N m–2 hr–1 အထိ)။ ပြောင်းစနစ်တွင်မူ NTR အတွင်း cover crop ရပ်တန့်ပြီးနောက် ပိုမိုမြင့်မားသော အမြင့်ဆုံးတန်ဖိုး (+437.18 µg N2O-N m–2 hr–1 အထိ) ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ပီလောပီနံစနစ်များ၏ စုစုပေါင်း N2O-N ထုတ်လွှတ်မှုသည် (0.74–0.87 kg N2O-N ha–1 yr–1) ဖြစ်ပြီး ပြောင်းစနစ် (1.42 kg N2O-N ha–1 yr–1) ထက် သိသာစွာ နည်းပါးခဲ့သည် (p 0.05)။ CH4 နှင့် N2O ထုတ်လွှတ်မှုများအပြင် နှစ်စဉ် SOC တိုးပွားမှုကိုပါ ထည့်သွင်းတွက်ချက်သောအခါ NTM-Cs, NTR1 နှင့် NTR2 စနစ်များ (2022–2024) သည် –3.52, –1.93 နှင့် –3.16 Mg CO2-eq ha–1 yr–1 အသီးသီး စုပ်ယူနိုင်ခဲ့ပြီး ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု လျော့ပါးစေရန် အကျိုးကျေးဇူးရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

ရလဒ်များအရ cover crop အကြွင်းအကျန်ပမာဏနှင့် အရည်အသွေး ပိုမိုမြင့်မားသော စနစ်တွင် N2O ထုတ်လွှတ်မှုများ ပိုမိုမြင့်မားနေသော်လည်း SOC တိုးပွားမှုကြောင့် ရာသီဥတုဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူးကို အနည်းငယ်သာ လျော့နည်းစေခဲ့သည်။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ဤတွေ့ရှိချက်များသည် မြေမထွန်ယက်စနစ်များ၏ ရေရှည်တည်တံ့သော ပီလောပီနံထုတ်လုပ်မှုနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု လျော့ပါးရေးအတွက် အလားအလာကို မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။