Nghiên cứu này phân tích vai trò của tri thức bản địa (TTBĐ), tài nguyên bản địa và các mô hình nông nghiệp di sản gắn với giải pháp thích ứng dựa vào thiên nhiên (NbS) trong phát triển sinh kế, văn hoá và kinh tế xanh tại khu vực Miền núi phía Bắc Việt Nam. Sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp quan sát tham gia, thảo luận nhóm và phỏng vấn bán cấu trúc, nghiên cứu xây dựng khung phân tích gồm ba trụ cột: (1) TTBĐ và tài nguyên bản địa; (2) Nông nghiệp di sản và các giải pháp thích ứng dựa vào tự nhiên; và (3) Chuỗi giá trị và liên kết doanh nghiệp. Kết quả cho thấy TTBĐ vẫn là nền tảng quan trọng trong quản lý tài nguyên và thích ứng khí hậu, đặc biệt trong các thực hành sơn canh, thủy lợi truyền thống, giống bản địa và tri thức rừng – dược liệu. Các mô hình nông nghiệp di sản như nông–lâm kết hợp, du lịch sinh thái văn hoá và nông nghiệp tuần hoàn gắn với giáo dục trải nghiệm mang lại lợi ích kép về kinh tế và sinh thái, đồng thời tạo động lực bảo tồn đa dạng sinh học. Liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – cộng đồng góp phần nâng cấp chuỗi giá trị nông sản bản địa nhưng vẫn còn hạn chế về năng lực thị trường và xây dựng thương hiệu. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc tích hợp TTBĐ, NbS và phát triển chuỗi giá trị để thúc đẩy mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn và văn hoá – sinh thái bền vững ở vùng miền núi.
