Trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) ngày càng gia tăng về cường độ và tính bất định, các vùng miền núi – nơi tập trung nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số – đang phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng liên quan đến suy thoái tài nguyên, rủi ro thiên tai và tính bền vững sinh kế. Trong nhiều năm qua, tri thức bản địa và tài nguyên bản địa thường được tiếp cận chủ yếu dưới góc độ “khai thác” nhằm phục vụ phát triển sinh kế và thị trường. Tuy nhiên, cách tiếp cận này bộc lộ nhiều hạn chế khi chưa xem xét đầy đủ vai trò của tri thức bản địa như một hệ thống quản trị tài nguyên môi trường và công cụ thích ứng với BĐKH. Bài viết này lập luận rằng, trong kỷ nguyên khí hậu mới, cần chuyển đổi tư duy từ “khai thác tài nguyên bản địa” sang “quản lý tài nguyên môi trường bền vững”, trong đó tri thức bản địa được tái định vị như một nền tảng thể chế phi chính thức giúp điều tiết việc sử dụng đất, nước, rừng và đa dạng sinh học, đồng thời hỗ trợ triển khai các giải pháp thích ứng dựa vào thiên nhiên, nông nghiệp sinh thái và nông nghiệp phát thải thấp. Thông qua tổng quan lý luận và phân tích các thực hành quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng tại khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam, bài viết làm rõ vai trò của tri thức bản địa trong giảm rủi ro khí hậu, tăng cường khả năng chống chịu sinh kế và đề xuất các định hướng chính sách nhằm tích hợp tri thức bản địa vào quản lý tài nguyên và thích ứng với BĐKH ở Việt Nam.
